Wäästfräislound uut dän Waareldruum gesäin

Deegeloang hääbe Fräiwilliger uut Täärpe un Stääde un sogoar dät Militär Snee skäuwen uum dän 200 KM loangen Sköäwelwai tou ruumjen foar dän groote “Alwen Stääde Toach” in Wäästfräislound. Sogoar Sköäweler uut Amerikoa wieren deerfoar tourääch keemen. Man nu fjust dät do lääste Deege daach nit genouch un is dät aal outäld, mäd bloot noch ne litje Hoopenge foar leeter dit Mound.

Man nu konnen do Ljuude sik daach n bitje traaste an ju froaie Noachtbielde fon dän Wai ju dän Ruumfoarder André Kuipers moaked häd uut de Ruumstation ISS. Do maaste Stääde kon me deerap düütelk sjo. Buppe midde ljucht düütelk ju Haustääd Ljouwert (Leeuwarden) ap, wier die Toach ounfangt. Suudwäästelk deerfon sjucht me ju twäide Stääd Snits (Sneek), wier die Toach dan wai gungt. Fääre ätter t Suude sunt Drylts (IJlst) un Sleat (Sloten, 750 Ienwoonere) man gans swäk. Dan gungt dät gans ätter ju suudwäästelke Timpe, wier Starum (Stavoren) lait un dan noudelk deerfon Hylpen (Hindelopen, mäd ne apaate Sproake) un Woarkum (Workum). Dät wieren bit 1800 Stääde mäd Waareldhonnel, do der leeter iensliepen sunt. Dan gungt dät ätter Boalsert (Bolsward), wät me wäästelk fon Snits sjucht, un dan noudwäästelk ätter Harns (Harlingen, uk däälich noch n wichtigen Hoawen).
Wan die Toach bit sowied maast truch Gäärslound ron, dan kumt nu n Geegend mäd maast Äkkerlound. Eerste gungt dät wier ätter dät Aaste ätter Frjentsjer (Franeker) un dan eerste noudelk un dan fääre ätter Dokkum gans in dät Noudaaste. Dät lääste Stuk, fon Dokkum ätter Ljouwert, is dät stuurste foar do 16.000 Sköäweler, do dan wuurich wäide. Deerbie passierje jo twäie ju Buurskup Bartlehiem, wierbie iek apwoaksen bän un ju nu ne waareldberüümde Alwenstäädebrääch häd.
Do groote Luchtsteeden in dät Aaste un dät Suudaaste sunt do näiere Täärpe Drachten un It Hearrenfean (Heerenveen mäd deerbie De Jouwer), do der neen oolde Stäädgjuchte hääbe un also nit in dän Toach apnuumen sunt.
(Wälle fon ju Bielde: ESA/NASA)

Träft Asteroide 2005 YU55 ju Moune?

Mäiden Midwiek skjut ne Asteroide mäd 400 Meter Truchmäite bie de Äide loangs. Ap n Oustand fon 325.000 Kilometer wol ju de Äide sicher nit roakje, man wät wan ju de Moune träft?

Ätter NASA is ju Asteroide sicher naan Gefoor foar de Moune. Wan ju Asteroide de Moune uk träft, ju Moune blift in hiere Boane uum de Äide tou, man sicher kricht ju dan n gans grooten Kroater deerbie. Wan ju Asteroide ienslacht mäd hiere 50.000 KM/Uure, dan lät ju n Kroater fon fjauer KM Truchmäite ätter.

Ju Boane fon de Asteroide is al jiereloang bekoand. Ätter Bereekengen fon NASA is ju Uutsicht ap Iensleek man littek: kiek man ap ju Bielde, wo ju sik bewääget.

Fräisensäärke in Room restaurierd.

Ätter tjo Jiere intensive Oarbaid is ju Restauration fon ju Säärke fon do Fräisen in Room kloor wuuden. Dät is fergeene Sundai fierd mäd ne Misse, ju der apdrain wuud fon Biskup Ad van Luyn. In Bieweesen fon dän Kommissar (Regierengspräsident) fon Wäästfräislound John Jorritsma un sin Foargunger Ed Nijpels, nu Foarsitter fon dän Foarstand fon do Fründe fon ju Fräisensäärke in do Niederlounde, wuud n Toanksteen änthüld.

Ju Restaurierenge fon ju middeloarlike Säärke, ju sik ap n Steenwurp Oustand fon dän Päitersplats fint, häd uungefeer 1 Millione Euro kosted.

Älken Sundai wäd deer ne Misse ap Holloundsk ouheelden. Eenige Deege in n Wiek sunt uk Besäikere wäilkeemen. Ju Fräisensäärke stoant ap ju Steede wier do Pilgere sik siet dät oachte Jierhunnert ansiedelden, uum muugelkst ticht bie dät Grääf fon Petrus (die Päitersdom) tou weesen.

Dät Oargel uut dät achtiende Jierhunnert is wier in Oardnenge broacht fon Pietro Corna uut Bergamo. Die wäästfräiske Organist Liuwe Tamminga häd fergeene Fräindai n Konzert roat in ju Fräisensäärke.

N Toansteen foar Jens Emil Mungard

Dit Jier wuude aal ne Sträite ätter dän bekoande Noudfräiske Dichter un Wierstandshäld naamd. In dät Konsentrationsleeger Sachsenhausen, weer hie stoorf, is nu n Toanksteen foar him inwaid. Nais foon diling skrieuwt:

ORANIENBORJ – Leeste fraidi wörd önjt tånkstää foont kontsentratsjoonslooger Sachsenhausen awt noorden foon Berliin en tånkstiinj for e bedjüsenste nordfrasche dachter Jens Emil Mungard inwaid. Jens Mungard wus 1939 as politiische gefångene ma e numer 1955 eeftert kz Sachsenhausen inwised än störw deer di 13. februaar.

Professor Thomas Steensen snååked önj sin reede amt bewääged laawen foon Mungard. Awfoorie häin e diräktor foon e stifting Brandenburgische Gedenkstätten, Prof. Dr. Günter Morsch än e formoon foon e Friisk Foriining, Jörgen Jensen Hahn e tånkstün ma korte reede ääm mååged. E schunger Kalle Johannsen heet e eeftermadi ma frasche sunge en rååme dänj, deeruner uk dåt foon ham fertuund Mungard-dacht Ströntistel.

Ma da uurde „We hoowe, dåt we as Friisk Foriining ma üüs initsjatiiwe en baidråch lååste köön, deerma et douen än hooneln foon Jens Mungard rucht wjardid wårt“, slüütj Jörgen Jensen Hahn e tånkstün.

Ne Sträite foar Jens Mungard

KAIREM – Ap dät noudfräiske Ailound Sal is kuutens n besunner Sträitenoomeskild aphonged. N Paat fon ju Bahnhofstraße in dät Täärp Kairem (Keitum) hat siet Eende Moai nämmelk Jens-Mungard-Wai. Nu ne Sträite ätter dän bekoande Noudfräiske Dichter naamd wuuden is, is n Wonsk fon ju Fräiske Bewäägenge eendelk Wuudelkhaid wuuden.

Jens Emil Mungard koom sälwen fon Kairem ap Sal, dät noudelkste noudfräiske Ailound, dät ap Ailoundfräisk Söl naamd wäd un ap Düütsk Sylt hat.

Mungard waas nit bloot n bekoanden Dichter, hie waas uk fäl juun de Nazi-Ferwaltenge un waas n fräisken Strieder mäd dät ganse Haat. Ap Sölring, dät Fräiske fon Sal, moakede hie moonich Gedicht ap ju Fräiegaid un juun do Nazis. Hie wuud ferskeedene Moale fäästnuumen un wier fräilät. 1938 kreech hie n Skrieuwferbod, wät hie ignorierde mäd do Woude: “Wan jo dät wollen, dan mouten jo mie do Fingere ouhaue.” Mungard wuud wier fäästnuumen un stoorf, ätter dät hie two Jiere gefangen seeten hiede in dät Konsentrationsleeger Sachsenhausen.

Wan Mungard in Noudfräislound uk as Dichter un Wierstandshäld eerd wäd, so is sien fäl Ientreeden foar dät Fräiske foar Politiker bit nu Gruund weesen, neen Sträite ätter him tou naamen, so mäldet die Pastor Jon Hardon Hansen fon Kairem. Hie kwäd “Mungard waas n Tiesel in dän Fout fon Ljuude, do der nit wüülen dät ju fräiske Sproake un Kultuur tou hiere Gjucht koomen. Hie häd sik altied sät juun Moanskene, do him ferbjoode wüülen, sik sälwen tou weesen.”

Hansen kwäd fääre: “Iek hoopje dät Mungards Lieden n Offer weesen is, dät nit ferjeeuwens waas. Iek hoopje, dät älkuneen die der bie dät Noomeskild “Jens-Mungard-Wai” loangs gungt, dät Gjucht ferdäägenje wol uum as Noudfräise ap Sal ap sien oain Ailound sik sälwen tou weesen.”

MELT-Projekt in Brussel

Dät MELT-projekt, uur dät Leeren fon Minnerhaidssproaken in ju Periode foar ju Skoule, wäd ap n Tuunsdai 6. Oktober 2011 ousleeten mäd ne Konferenz in Ty Cymru (dät Walisiske Huus) in Brussel. MELT stoant foar Multilingual Early Language Transmission. Tou do Spreekere heert ju wäästfräiske Deputierde (Provinsioalminister) Jannewietske de Vries.

Dät Mercator Europäiske Kundesentrum foar Moorsproakegaid un Sproakeleeren fon ju Fryske Akademy in Ljouwert, as MELT-Projektfierder in Wäästfräislound, as uk do Deelniemere uut ju Bretagne, Wales un Swedisksproakich Finlound, kiekje tourääch ap two produktive Jiere. So koom der n litje Informationsbouk uur Moorsproakegaid foar do Oolden, as uk n Fierder mäd praktiske Biespiele un theoretiske Unnerstutsenge foar do Jüfferske (Kindergärtnerinnen). Bee sunt ferföichboar in oachte Sproaken. Ferskeedene Paatäien wieren in do fjauer Sproakegebiete beleeken bie ju Uutfierenge fon dät Projekt in n Praxis. In Wäästfräislound waas dät dät Sentrum foar fräisksproakige Bäidenbetjouenge (SFBO).

Unnersäikengsrapport

Mercator häd fääre n Unnersäikengsrapport touhoopestoald. Deeroun wäd ju aktuelle Literatuur uur dät Leeren fon moor Sproaken bienunner sät un wäide Modelle fon moorsproakige Apluukenge bespreeken. In dät Rapport sunt uk Biedraage apnuumen fon träi internationoale Experte ap dät Gebiet. Do Publikatione kuume online ap ju MELT website (www.meltproject.eu).

Wäästfräiske Sproakepolitik

In hiere Eepengsrääde bie ju Konferenz diskutierde Deputierde Jannewietske de Vries do Anfangsjiere un dät Woaksen fon dät SFBO siet 1989. Dät rakt apstuuns moor as hunnert twosproakige of fräisksproakige Iengjuchtengen. Ju Deputierde begjuchte uk uur uur Resultoate fon ju wäästfräiske Sproakepolitik: ju Sproaketaaske ju do Oolden kriege bie ju Gebuurtsärkläärenge, dät Tomke-projekt un dät Projekt Berneboel, dät meend is foar dän Uurgong fon Bäidenstuune ätter ju Gruundskoule.

Dät MELT_Projekt is ne Initiative fon dät Network to Promote Linguistic Diversity (NPLD) un dät wäd unnerstutsed fon ju Europäiske Kommission.

Twosproakige kriege leeter Alzheimer

Ne Kanadiske Studie häd hääruutfuunen, dät twosproakige Ljuude leeter Alzheimer kriege. Ju Differenz bedrächt bit tou fieuw Jiere.

Alzheimer is ne Demenzärkroankenge, bie ju Gedächtnisferljus un die Ferljus fon uur kognitive Fäigkaide in n Faandergruund stoant. Moorsproakegaid skient ju Brainge ne kompensatoriske Muugelkhaid tou reeken, beeter mäd disse Kondütsjen uumetougungen.

Foar ju Studie wuuden 211 Patiente mäd ne fermoudede Alzheimer-Ärkroankenge unnersoacht. Bie do 102 Twosproakige wuud ju Diagnose “Alzheimer” leeter stoald. Buutendät kloageden disse Patiente uk fuul leeter uur so eerste Symptone. Uk dät leeter Leeren fon ne Froamdsproake häd positive Effekte.

Kiek ap:
* http://www.shortnews.de/id/859861/Zweisprachige-bekommen-spaeter-Alzheimer
* http://www.welt.de/gesundheit/article12591293/Zweisprachige-sind-besser-vor-Alzheimer-geschuetzt.html

Noudfräisen hääbe Nood foar Outoach fon do Suldoate

HÜSEM – Plaande Ärspoarengen bie dät Ferdäägenengs-Ministerium hääbe fon uunferwachtede Siede Juunweer kriegen, nämmelk fon do Noud-Fräisen. Die Foarstand fon dän Kring Noudfräislound häd bie dän Ferdäägenengsminister Thomas de Mazière juun do Ärspoarengen protestierd. Die Kring Dithmarschen häd dätsälge moaked.

In Noudfräislound sunt 4100 Suldoate stationierd. Dät is fuul moor as in uur Geegende fon fergliekboare Grööte. „Un dät skäl uk,“ kwäd die noudfräiske Loundräid Dieter Harrsen.  „Noudfräislound un Dithmarschen wäide stäärker as uur Geegende bedrain fon Stoarmfloude. As do Suldoate ferswiende, nimt dän Gefoor foar ju Wäästkuste stäärk tou. Ne Katastrophe is dan bolde nit moor tou fermieden.“

Bielde: Stoarmfloud Hambuurich 1962 (Wikipedia) http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Datei:Hamburg_Sturmflut_005.jpg&filetimestamp=20070213212849

Do Sorben wollen n oain Parlemänt

BUDYŠIN – Do Sorben häbbe n Petition in Internet hoochleden uum Stöän tou aaskjen foar n oain sorbisk Parlemänt, dän Sorbisken Sejmik. Do Sorben sunt so as do Fräisen, Dänen un Sinti un Roma ne nasjoonoale Minnerhaid in Düütsklound. Do Sorben woonje in do Buundeslounde Brandenbuurich un Saksen. Deertruch hääbe jo nit een Ferwaltengseenegaid, un dät is wät do Sorben jädden hieden. Ap ju Websiede www.serbski-sejmik.de (wier Moanskene ju Petition unnerteekenje konnen) is die Deelfaal fon dät Sorbisk ätter de Wende, alleenich gratter wuuden. N oain demokratisk köärd Parlemänt skäl fielicht hälpe konne wan’t uum politiske, kulturelle un bildengslainhaide gungt.

Ap ju Websiede stound:
„Das sorbische/wendische Leben lässt sich nicht länger in derzeitigen Strukturen zukunftsfähig gestalten. Deshalb muss den Sorben/Wenden möglich sein, ihre politischen, kulturellen und Bildungsangelegenheiten progressiv in Form eines demokratisch gewählten sorbischen/wendischen Sejmik zu gestalten.“

Ferounstaltenge an n Upstalsboom tou Pingster

Ju Ferounstaltenge toun „hoochsten interfräisken Fierdai“ tou Pingster is düt Jier ap n  14. Juni (Täisdai), fon Klokk 18 ou juust an n  Upstalsboom in Aurk-Rahe (Aastfräislound).

Uur Pingster wol dät n wied Kultuurprogramm (middeloalersken Marsk toun Upstaalsboom, Heerleeger, Määrketdrieuwen, Goddestjoonst uas.) reeke. Naiere Informationen fon Midde Februoar ou unner: http://www.marsch-zum-upstalsboom.de.vu

Uumfroage in ju EU: Skällen Plastik-Ienkooptaasken ferbeeden wäide?

Dät Probleem is al loange bikoand:

Wät me ienkooped häd, dät däd me in n billigen af sogoar kostenloosen Plastikpüüt, un uumdät die niks wäid is, nimt me sik älk moal wier n näien un smit do oolde oafter wääge.

Dät lat tou uunnöödich fuul Kreepelgöitjen.

Ju Europäiske Komission is nu oun’t uurlääsen, wät deerjuun däin wäide kon. Me toankt uur een Bistjuurenge un sogoar uur n Ferbood fon düsse Plastikpüüte ätter.

Nu rakt dät een Uumfroage, wier do EU-Buurgere oane fräiged wäide, wät jo deer fon hoolde.

Sjuch:

http://ec.europa.eu/environment/consultations/plasticbags_en.htm

Gernoatfiskeräi lidt Jäildkröäk – Nu Hälpe unnerwaiens

HANNOVER – Foar do Jäild-Kröäk liedende Gernoatfiskere in Noud- un Aastfräislound juust so as in Ditmäärsken is Hälpe unnerwaiens. Dät Loundswirtskupsministerium häd foar him n haageren Sosjoaluutgliek ounkändiged. Dän kriege Fiskere, wan do nit wierkje duurene, kwäd ju läichsaksiske Stoats-Kansläi jäärsene. Ju Ountoal fon sukke  Ju Ountoal fon sukke Stallad-Deege wude dit Jier fon fjautich ap füüftich haager sät. Dät bitjudt foar moonige Boote bit tou Tjoonduusend Euro moor af minner.

Uurdeel juun Demjanjuk

Die 91-jierige John Demjanjuk – uurspröängelk Iwan Mykolajowytsch Demjanjuk – wude ap n 12. Moai wäägen Biehälpe toun Moort in n KZ in 27.900 Falle tou fieuw Jiere Pieson feruurdeeld. Dät Uurdeel is noch nit gultich, un ju Unnersäikengshaft is al foarbie, un uumdät me fon dän oolden Mon nit fermouded, dät hie fljuchtje wol, is hie bit tou dät Gultichmoakjen fon’t Uurdeel nu wier ap fräien Fout.

Demjanjuk waas toufäärme ukrainisken Kriechsfangden un wierkede ätters – hie koom dan in ju SS – bie do Nazis in’t Fernäilengs-Leeger Sobibor as Skillersmon.

Ju Ferdäägenge kritisiert ju Feruurdeelenge – jo meene, dät Demjanjuk – wan hie uurhaud in dät KZ wierked häd – as Kriechsfangden deertou twoangen wude. Ju Ferdäägenge kändigede al een Revision oun.

Bin Laden fon n US-Suldoat doodskeeten

Al-Qaida-Gruunder Osama bin Laden wude smäidens ap n twäiden Moai in Pakistan fon n US-Suldoat doodskeeten.

Ju Doodenge is uut moorere Gruunde striedich:

1. Bin Laden waas ätter do näiste Bigjuchte nit biwoapend, me hied him also juust so goud fäästnieme kuud. Een Stroafe tjoont toun Skutsjen fon ju Bifoulkenge un nit toun sinloosen Wreeken – un ju Bifoulkenge waas uk Seeker, wan hie in’t Pieson seet.

2. Truch ju Doodenge fon Bin Laden truch sien Fäinde wäd hie nu fielicht toun Märtyrer ferkloord – un dät is juust dät, wät hie wüül.

3. Ju Doodenge geböärde ap Bifeel fon Obama, man sunner dät Wieten fon ju pakistoanske Regierenge. Een Regierenge skuul Biskeed wiete un ienfersteen weese, wan froamde Suldoaten ap hier Lound unnerwaiens sunt. Man do Fereende Stoaten meene ieuwn, jo kuuden sik aaltied un allerweegense ful Gjucht nieme. Pakistan, uum sik tou wreeken, roat nu dän Noome fon dän CIA-Boas in Pakistan bikoand.

Merkel kwad, ju fraude sik uur Bin Laden sin Dood. Un sowät naamt sik nu „kristelk-demokroatisk“.

In do Fereende Stoaten roate dät Sträiten-Fäste.

Ayapaneco – een uutstierwende Toal

Dät Ayapaneco in Mexiko wäd al sänt Jierhunnerde boald, man nu rakt it bloot noch twäin Monljuude, do dät baale konnene. Dät mäldet die „Sydney Morning Herald“. Ju Toal wude al in Mexiko boald, bifoar do fäärme Europäere ätter ju „Näie Waareld“ wai koomen.

Manuel Segovia, 75, un Isidro Velasquez, 69, woonje bloot 500 Meetere uutnunner in dät Täärp Ayapa in dät Buundeslound Tabasco, man wäigerje sik, mädnunner tou baalen. Do hääbe – wierskienelk – sieläärge nit mädnunner baald. Nu skäl die amerikoanske Toalfoarsker Daniel Suslak fon ju Indiana University do bee Monljude touhoope brange. Suslak wüül dät Ayapaneco in n Woudebouk apskrieuwe bifoar it tou leet is.

Artikkel Sydney Morning Herald

Artikkel Ayapaneco bie Wikipedia (Ängelsk)

Misrata bileegerd – Tuurkäi lät een stöänend Skip nit truch

Misrata – noch unner Kontrolle fon do Rebellen – skuul ap n 8. April Stöän truch Lääwerengen mäd Woapen un Ietelsweere fon Bengasi kriege. Man dät Skip wude fon ju turkske Armee apheelden, uumdät do Türken dän Woapenhonnel nit wolle. Jo kwieden, jo wüülen aan Woapenstilstound truchsätte un Demokratie in’t Lound brange, man Rebellen suurgje sik, dät dät aal in Weerhaid tou Gunste fon Gaddafi gungt un kweede, jo wolle deer eerste uur baale, wan Gaddafi ousoaged is.

Waareldhonnels-Groi litjer as fergeen Jier

GENF – Ätter een Woarskauenge fon ju Waareldhonnels-Organisation WTO wol die Waareldhondel bloot 6,5 prosänt groie. Dät is minner as do 14,5 prosänt in’t fergeene jier. Dät skrift ju WTO in hiere Waareldhonnels-Ättergjucht ju Tuunsdai in Genf publisiert is. Do ferwachtede 6,5 Prosänt sunt daach moor as die jierelke Groi fon in n Truchsleek 6 Prosänt twiske 1990 un 2008.

Toal-Projekt: Jäild foar two Jiere rakt dät al

Do Bäidenstuune un woarskienelk uk two Skoulen in’t Seelterlound skällen fon Suumer ou twotoalich wäide. Dät Lound, ju Meente un deer sittende Firmen Stöäne finanziell dät Modellprojekt toun Ärhoold fon dät Seelterske.

Seelterlound – Goude Ättergjucht foar aal do Seelter: Dät Jäid foar dät Modellprojekt „Dät Seelterlound as Modellregion foar äddere Moortoaligaid“ stoant – touminst foar do fäärme bee Jiere. Ounlaid is dät Projekt, dät do Bäidenstuune un woarskienelk do Litje Skoulen in Skäddel un Struukelje twotoalich wäide lät, foar fjauer Jiere. It bigint in Suumerdai.

Jäild reeke dät Läichsaksiske Ministerium foar Wietenskup un Kultuur un ju Meente Seelterlound. Ju Meente häd deerfoar je fjauerduusend Euro foar touken fjauer Jiere in dän Huushoold ienstaald.  Mee in’t Bood sitte ju Aastfräiske un ju Ooldenbuurichske Loundskup, buppedät bideeligje sik in Seelterlound sittende Firmen un ju Bitoalenge fon dät Projekt, dät junge Seelter ädder un ap ju Toukumst kiekjend Seeltersk biebrange skäl.

„Sobolde jo sik deer inne Loage tou sjo, skällen jo biginne, mäd do Bäidene Seeltersk tou baalen.“

Deer waas n wichtigen Stap mäd däin in ju Moite fon do Seelter uum hiere säildene Toal, uumdät dät Siel fon dät Konsäpt is, do Bäidene räägelmäitich mäd ju oolde fräiske Toal tou konfrontierjen. Hoast häbe nit moor as n Toalkontakt häärstaald wäide kuud, kwä Meeinitiatorske Ingeborg Einhaus uut Wietsound. Ju Koasterske oun ju Litje Skoule Skäddel fraut sik, dät dät Jäid deerfoar toukweeden is – foarallen in Tonk fon Stefan Meyer, dän Biapdraagden foar Platt un Seeltersk bie ju Ooldenbuurichske Loundskup.

In een Wiekeendeseminoar, kwä Einhaus, häbe do Seeltersk-Koastersken sik straksene oarich mäd hiere Regionoal-Toal uutnunnersät.  Fon Suumer ou wäide do Apluukere un Koastere skould. „Sobolde jo sik deer inne Loage tou sjo, skällen jo biginne, mäd do Bäidene Seeltersk tou baalen.“ Immersion hat dät pädagogiske Konsäpt – as fonsäärm leere do Bäidene Seelterfräisk. Man Ingeborg Einhaus bitoont, dät dät sik noch aaltied uum een fräiwillich Bod honnelt.

Wälle: „General-Anzeiger“

Minderhaide in Släswiek-Holstein

Die Oarbaidskring Europa un Minderhaide fon ju SPD-Lounddaifraktion häd Tuunsdai in Släswiek-Holstein sien Masterploan Minderhaide foarstaald. Die Lieder fon dän Oarbaidkring Rolf Fischer un ju minderhaidepolitske Baalerske Birte Pauls ferkloorden dät Konsäpt. Wie wolle deerfoar suurgje, dät Minderhaidepolitik as een nationoale Apgoawe blouked wäd, kwad Fischer. Me ferwachtet moor Engagement fon ju Buundesregierenge.

Libyen: Ras Lanuf wier in Hounde fon ju Regierenge

Ras Lanuf mäd n wichtigen Oulje-Hoawen wude wier in Regierengshounde broacht. Ras Lanuf waas in n Loop fon dän Apstound aaltied läip uumkamped un häd oafter dän Oainer wikseld, foar n poor Deege häbe dät do Apstoundiske moal wier ärooberd, nu wier ju Regierenge.

Provinsje Fryslân – Junge Oolden baale moor Fräisk mäd hiere Bäidene

LJOUWERT – In Wääst-Fräislound baale moor junge Ljuude Fräisk mäd hiere Bäidene. Dät waas dät Resultoat fon dän Quick-Scan 2011. In 2007 wuude in Wääst-Fräislound uk n Quick-Scan heelden. In 2011 boalt 55 Prosänt fon do junge Oolden Fräisk mäd do Bäidene.

Ferwaltengsrepräsentant foar Kultuur in ju Provinz Fryslân Jannewietske de Vries is bliede mäd dät Resultoat, man ju wüül ljauer een groote sproaksoziologiske Unnersäikenge hoolde. Groote sproaksoziologiske Unnersäikengen wuuden uk aal in 1980 un 1994 däin.

In Wääst-Fräislound rakt et moor Ärfoulch. Do junge Ljuude leere truch Tjosproakigen Unnergjucht uk beeter Fräisk tou skrieuwen un tou leesen. In 1980 kuude 9 Prosänt fon ju wäästfräiske Befoulkenge Fräisk skrieuwe, in 2007 wieren dät 24 Prosänt.

Hoaftbifeel juun Gaddafi un twäin Fjuunde

Die Internasjonoale Stroafgjuchtshoaf in Den Haag häd ap n 27. Juni 2011 n Hoaftbifeel uutroat juun Muammar al-Gaddafi (libysken Diktator), sin Suun Saif al-Islam al-Gaddafi un sin Swoager Abdullah Senussi, dän Boas fon dän libysken Stilkenen Tjoonst. Jo wäide as fermoudelke Kriechsferbreekere säkt.

Rebellen wieruume in Ajdabiyah, Brega un Ras Lanuf

Libyen – Do Rebellen hääbe in dät Noudaaste fon Lybien ju Stääd Ajdabiyah wier ärobert. Dät kwad die Näisseender al-Jazeera ätter Uuttällengen fon do Rebellen. Ju Stääd Ajdabiyah lät uungefeer 160 Kilomter suudelk fon Bengazie un waas fon n 16. Februoar bit tou n 13. Meerte bisät fon do Rebellen. Do Rebellen hääbe nu Unnerstütsenge uut ju Lucht fon do Allierten. Dät wuude eerst muugelk ätter dät die FN-Seekergaidsräid ap n 17. Meerte bisleeten hiede dät internationoal Iengriepen gjucht waas.

Brega un Ras Lanuf sunt uk wier in apstoundiske Hounde. Do internationoale Luchtoungriepe häbe him holpen.

Neen Ferbiendenge moor tou ju Ruumtesonde Stardust

Ju amerikoanske Ruumtesonde Stardust häd ap n Oustand fon 312 Millione Kilomter hiere lääste Signoale ätter ju Äide wai ferstjuurd. Kuut deerfoar waas hieren Raketenmotor foar’t lääste Moal started wuuden, uum foar äänelke Projäkte in ju Toukumst fääst tou staalen, wo gau in suk een Sonde ju Fjuurenge uutgungt.